🔺برای آزمایش PT یا زمان پروترومبین معرف فاکتور بافتی و یون کلسیم به پلاسمای بیمار اضافه شده و زمان لازم جهت انعقاد پلاسما اندازه‌گیری می‌شود.
🔺آزمایش PT مسیر فیزیولوژیک انعقاد را بررسی نمی‌کند، بلکه فاکتور بافتی اضافه شده در لوله آزمایش فاکتور 7 را فعال کرده و با آن ایجاد کمپلکس (tissue factor/VIIa) می‌کند، این کمپلکس مستقیماً فاکتور 10 را فعال می‌کند.
🔺در مسیر آزمایش PT کارآیی فاکتورهای 1 و 2 و 5 و 7 و 10 مورد سنجش قرار می‌گیرند. گفتنی است که سه فاکتور 2 و 7 و 10 در گروه فاکتورهای وابسته به ویتامین K هستند.
🔺مسیر خارجی انعقاد یک پدیده آزمایشگاهی است که با آزمایش PT ارزیابی می گردد. این مسیر وابسته به فاکتورهای وابسته به ویتامین K به‌ویژه فاکتور 7 می‌باشد.
🔺آزمایش PT فاکتورهای انعقادی مسیر خارجی (10 و 7 و 5 و 2 و 1) را ارزیابی می‌کند و گفتنی است که سه فاکتور از 4 فاکتور وابسته به ویتامین K یعنی 2 و 7 و 10 در این مسیر قرار دارند و از این‌رو آزمایشی مناسب در پیگیری درمان با آنتاگونیست‌های ویتامین K مانند وارفارین است که به عنوان داروی ضد انعقاد کاربردی گسترده دارد.
🔺واحد (international normalized ratio) INR یا نسبت همسو شده بین‌المللی یکی از شیوه‌های گزارش آزمایش PT بر مبنای معرف فاکتور بافتی استاندارد شده یا همسو شده با معرف بافتی مرجع WHO می‌باشد.
🔺 به بیان دیگر اگر آزمایش PT بیمار با معرف بافتی مرجع انجام شود نسبت PT بیمار به کنترل برابر INR می‌گردد.
🔺
(international sensitivity index) ISI
یا نشانگان حساسیت بین‌المللی::::
حساسیت معرف PT به کمبود فاکتورهای وابسته به ویتامین K در مسیر خارجی را نشان می‌دهد و مقدار آن از عدد یک تا 3 متغیر است.
🔺هر چه مقدار عددی ISI به یک نزدیک شود بیانگر معرف بسیار حساس و چنانچه به عدد 3 نزدیک شود بیانگر کاهش حساسیت آن است.
🔺عصاره مغز و جفت و ریه سرشار از فاکتور بافتی است و هنگامی که معرف فاکتور بافتی از یک شرکت سازنده ضریب ISI را از WHO دریافت دارد به مفهوم معادل‌سازی یا همسوسازی آن با معرف بافتی تولید شده از سوی WHO است.
🔺معرف مرجع WHO از مغز انسان تهیه شده است و دارای ISI=1 می‌باشد.
🔺هر چه ISI به عدد یک نزدیک شود آزمایش PT در کمبود فاکتورهای وابسته به ویتامین K به سرعت طولانی می‌گردد و هرچه به عدد 3 نزدیک شود به کندی طولانی می‌گردد.
🔺ولی محاسبه INR آزمایش PT را غیروابسته به معرف بافتی کرده و مثل این است که در هر جای دنیا که از واحد INR استفاده می‌شود از یک نوع معرف شبیه فاکتور بافتی تولید شده از سوی WHO استفاده می‌کنند.
🔺برای سهولت درک مطلب به مثال زیر توجه کنید:
آزمایش PT بیماری که وارفارین مصرف می‌کند در یک آزمایشگاه با معرف بافتی با 3/2=ISI برابر 22 ثانیه با کنترل 13 ثانیه و آزمایش PT همان نمونه در آزمایشگاه دیگر با معرف بافتی با 3/1=ISI برابر 30 ثانیه با کنترل 12 ثانیه شده است تفسیر آزمایش بیمار چگونه است؟
آزمایشگاه اول INR=3.3:
آزمایشگاه دوم: INR=3.3
🔺باتوجه به اینکه ISI آزمایشگاه دوم نزدیک به عدد یک و بسیار حساس است از این‌رو آزمایش PT به سرعت طولانی شده و عدد بالاتری در کمبود فاکتورهای وابسته به ویتامین K نشان داده است. ولی مقدار ISI در آزمایشگاه اول نزدیک به عدد3 بوده که بیانگر کاهش حساسیت معرف بوده و از این‌رو زمان آزمایش PT کمتر طولانی شده است.
🔺ولی توجه داشته باشید که مقدار ISI جواب هر دو آزمایشگاه را همسو کرده و حساسیت زیاد و یا حساسیت کم معرف‌ها را جبران کرده است و از این‌رو هر دو مورد دارای INR یکسان هستند.
نکات مهم آزمایشگاهی برای آزمایش‌های انعقادی:
🔺ضد انعقاد مناسب برای آزمایش‌های انعقادی (PT و PTT و ...) سیترات سدیم 105 تا 109 میلی‌مول در لیتر است.
🔺برای آزمایش‌های انعقادی مانند PT و PTT به 9 حجم خون یک حجم سیترات سدیم اضافه می‌شود. حداکثر تا یک دقیقه پس از خون‌گیری بایستی نمونه خون را با سیترات سدیم با واژگون‌کردن (inversion) لوله آزمایش مخلوط کرد. برای مثال برای تهیه 2 سی‌سی خون مقدار0/2 سیترات با 8/1 سی‌سی خون به حجم 2 سی‌سی رسانیده می‌شود.
🔺چنانچه هماتوکریت بیماری بیشتر از 55% باشد بایستی مقدار سیترات با توجه به هماتوکریت تنظیم گردد. در غیر این صورت سیترات اضافی در حجم کم پلاسمای بیمار پرخون، با پیوند به کلسیم اضافه شده در هنگام آزمایش موجب طولانی شدن کاذب آزمایش می‌شود.
