تاریخچه
•بيماري در اواسط قرن نوزدهم در گوسفند و گاو توصيف شد.
•روبرت كخ در سال 1877 عامل بيماري را در مايع زلاليه چشم گاو كشت داده و بوسيله تزريق كشت خالص بيماري را در دامها توليد كرد وارتباط ميكروب را با بيماري شاربن به ثبوت رسانيد.
•سال 1882 پاستورباهمكاري شامبولان موفق به تخفيف مدت ميكروب و تهيه واكسني بر ضد اين بیماري گرديد.
اتیولوژی
Øعامل مشخص بيماري Bacillus anthrax ميباشد.
Øموادحاوي باسيل شاربن در معرض هوا تشكيل هاگ Spore ميدهد.
Øهاگ شاربن نسبت به نمك سود كردن پوست, درجه حرارت طبيعي محيط و مواد ضد عفوني مقاوم است.
Øشكل رويان در حرارت 60 درجه به مدت 30 دقيقه از بين ميرود ولي هاگ در مقابل بخار يا جوشاندن در 100 درجه سانتي گراد بمدت5 دقيقه مقاومت ميكند.
Øمحلول فرمالدئيد2تا3 درصد در دماي40 درجه بمدت 20 دقيقه و محلول25%بمدت 6 ساعت در 60 درجه روي هاگ اين باكتري موثراست.
Øخاكهاي اسيدي عمر باسيل شاربن را كوتاه ودر خاكهاي قلياي اين باسيل عمر بيشتري دارد.
اپیدمیولوژی
•شرايط جغرافيايي
•توزيع جغرافيايي
•حيوانات حساس
•شيوع آنتراكس كه در اثر عفونت با منشا خاك اتفاق ميافتد هميشه بعد از تغيير آب و هوايي شديد حاصل شود.
üگاهي اوقات عفونت شاربن بطور ناگهاني در چندين محل باعت مرگ ناگهاني بدون بروز علائم يگردد و در مناطقي اتفاق مي افتد كه سابقا بيماري درآن مناطق بروز كرده بود اگر چه اين سابقه به 30 سال قبل برسد.
•توزيع جغرافيايي
وقوع بيماري توزيع جهاني دارد.
üاغلب به مناطق خاصي محدود ميباشد كه درآن مناطق بيماري آنزئوتيك بوده و بنام كمربند آنتراكس يا مراتع منحوس ناميده مي شود.
üرخداد شديد آنتراكس در كشورهاي حاره و تحت حاره اتفاق مي افتد در شرايط آب وهواي سرد بيماري بصورت اسپوراديك بعلت تغذيه اتفاقي ازپودراستخوان يا آب آلوده رخ ميدهيد
•حيوانات حساس
üبيماري در همه حيوانات مهره داراتفاق ميافتد.
üگاو و گوسفند بز و اسب نسبت به بيماري حساس
üانسان از نظرحساسيت در حد متوسط
üخوك,سگ وگربه نسبت به بيماري مقاوم
•راههاي ورود باكتري
üعفونت با خوردن ,تنفس كردن و از طريق پوست وارد بدن ميشود.
ü حيوانات از طريق خوردن غذا و آب آلوده مبتلا مي شوند ها گ باسيل شاربن از طريق خاك و يا ازطريق پودر استخوان , كنستانتره و پروتئين آلوده ويا ازترشحات آلوده مثل خون وارد بدن مي شود.
üغبار آلوده به باسيل شاربن هميشه احتمال عفونت زايي دارد مثل بيماري پشم زنان
üحشرات و مگسهاي گزنده قادرند باسيل شاربن را با خود حمل كنند انتقال بيماري فقط مكانيكي است.
بیماریزایی
باسيلوس آنتراسيس داراي توكسين خارج سلولي كه از سه جزء تشكيل شده است:
1. فاكتور 1 يا فاكتور ادم
2. فاكتور 2 آنتي ژن محافظت كننده
3. فاكتور 3 فاكتور كشنده
4. 2+3 و يا 3+2+1 اثر مرگ زا در موش دارد.
نشانيهاي در مانگاهي
دوره كمون 1 تا 2 هفته گاو و گوسفند :دوشكل بيماري در اين گونه اتفاق مي افتد.
•فوق حاد: دوره بيماري 1تا 2 ساعت ممكن است نشانيهاي مثل تب,لرزش عضلاني ديسپنه و پرخوني بعد از مرگ ترشحات خوني از منافذ طبيعي بيرون مي ريزد.
•حاد: دوره 48 ساعته با نشانيهاي دپرسيون,تب 42 درجه مخاطات پر خون ,عدم تحرك شكمبه, سقط,رنگ شير خوني يازرد پررنگ ,اسهال يا اسهال خوني,ادم موضعي زبان و جراحات ادماتوز در نواحي گردن جناغ سينه,پرينه وپهلوي حبوان.دراسب به شكل حاد اتفاق ميافتد
•
نشانيهاي آزمايشگاهي
–تهيه اسلايد خوني
–بررسي باكتريابي خون واكسودا
–ازمايش اسكولي
–ازمايش فلورسنت انتي بادي
–تلقح به حيوانات ازمايشگاهي
•تهيه اسلايد خوني
در مرحله حاداز وريدهاي اندام حركتي چند قطره خون روي لام ريخته فروتي تهيه و با رنگ رايت با گميسا رنگ اميزي مي كنيم
•بررسي باكتريابي خون واكسودا
روي يكي ازوريدهاي محيطي و يا ناحيه ادماتوز برش داده مي شود و بعد سواب استريل را به آنها آغشته وسپس در لوله استريل قرار داده و به آزمايشگاه ارسال مي گردد.
•آزمايش اسكولي
جهت تشخيص شاربين درلاشه ايكه در حال گنديدگي است و باكتريها در حال از بين رفتن هستندصورت مي گيرد.
•آزمايش فلورسنت
•تلقح به حيوانات ازمايشگاهي
از خوكچه هندي وموش جهت تشخيص بيماري ميتوان سود برد.
كالبد گشاي:
توجه:دام نبايد كالبد گشايي شود.
عدم حضورحجور نعشي
üفساد و تجزيه سريع لاشه
üخروج خون تيره و سياه از تمام منافذ بدون لخته شدن
اگر كالبد گشايي شود:
üعدم لخته شدن خون
üوجود خونريزيهاي اكيموز
üوجود مايعات سروزي خوني در حفرات بدن
üآنتريت شديد
üبزرگ و لجني شدن طحال
تشخیص تفریقی
vبرق گرفتگي (سابقه وجود دارد)
vشاربن علامني حاد: اورام كيريپتان وجود دارد.
vلپتوسپيروزحاد:تك گيروهمو گلو بيتوري
vمسموميت حادبا سرب(علائم عصبي داشته)
vتتاني هيپومنيزيمي:نشانيهاي عصبي
vنفخ حادبا اتساع گازي مشابه به شاربن از منافذ بدن خون مي آيد آزمايشات لازم است.
درمان
جهت درمان انتراكس از انتي بيوتيك و انتي سرم شاربن بايد استفاده كرد.در موارد فوق حاد درمان غير محتمل است.
اگر بيماري در مراحل اوليه باشد استفاده از پني سيلين پروكاتينه(1000واحد به ازا هركيلوگرم)واستر
پتوسين(10-8گرم دردوروز)همراه با انتي سرم
کنترل بیماری
Øطرح موضوع بروز موارد مشكوك و يا قطعي بيماري شاربن در جلسه اضطراري شوراي بهداشت.
Øمعدوم نمودن لاشه تلف شده دام وعدم كالبد گشايي لاشه.
Øامحاء لاشه از طريق دفن عميق و بهداشتي ويا سوزانيدن
Øسوزانيدن ,گندزدايي و ضد عفوني كليه لوازم مواد آلوده ودر تماس عامل يماري
Ø اجراي برنامه هاي آموزشي- ترويجي
Øواكسيناسيون در كليه مناطق يك بار در سال و در مناطق پر خطر دوبار درسال
براي ضد عفوني محيط وپوست حيوان,پودر استخوان اگر قبل از تشكيل هاگ صورت گيرد مواد ضد عفوني كننده معمولي با حرارت 60 درجه بمدت چند دقيقه جهت از بين بردن شكل رويان موثر است.وقتي هاگ تشكيل شد محلولهاي قوي فرمالين 5 تا 10 درصد موثر است.
بیماری شاربن و بیوتروریسم
استفاده از عوامل بيولوژيك به منظور ترس ووحشت يا نابودي انسانهاوحيوانات وگياهان بيوتروريسيم ناميده ميشود.باكتري عامل آنتراكس(سياه زخم)درگروه عوامل بيماريزاي)قرار گرفته اند . a,b,c (براساس كارايي در
