کلسیم در بدن همه موجودات وظایف مهمی دارد و 5/1 تا 2 درصد کل وزن بدن که بیش از 99 درصد این مقدار در استخوانها است را در سگها تشکیل می دهد. علاوه بر دو نقش مهم و اصلی کلسیم که در ساخت و حفظ استخوانها و دندانها مؤثر است ، در فعالیت بسیاری از آنزیمها هم در بدن به ایفای نقش می پردازد. انقباض عضلات ، آزاد شدن واسطه های عصبی ، تنظیم ضربان قلب و لخته شدن خون در مواقع لازم همه و همه به کلسیم وابسته اند.
تولید شیر در سگهای ماده از اهمیت خاصی برخوردار است و باید پرورش دهندگان نه تنها به میزان کافی تولید شیر برای تغذیه توله‌ها توجه کنند بلکه از آن سو باید به حفظ شرایط طبیعی بدن مادر هم دقت نمود. تولید میزان زیاد شیر متعاقب زایمانهای متعدد نیازمند تغذیه مناسب و کافی مادر است. در این شرایط نیاز غذایی مادر دو برابر پیش از زمان زایمان است. بسیاری از ماده سگها قادر نیستند با یک یا دو وعده غذایی در روز نیاز خود را تأمین کنند. به این جهت باید غذا به میزان چهار بار یا بیشتر در طول روز در دسترس مادر قرار گیرد. توجه به استفاده از چربی ها در این زمان البته به میزان کافی و مناسب مهم است زیرا می تواند نقش مؤثری در تأمین انرژی مورد نیاز مادر داشته باشد. می دانید که کالری ایجاد شده از سوخت یک گرم چربی دو برابر میزان مشابه کربوهیدرات است و به این طریق می توان با حجم کمتر انرژی بیشتری برای مادر تأمین کرد.
در سگها ، معروفترین عارضه مرتبط با متابولیسم کلسیم هایپوکلسمی زایمانی است. وقتی کلسیم از طریق شیر زودتر از آنکه جذب شود دفع می گردد با هایپوکلسمی حیوان درگیر می شود. سایر اسامی که برای این عارضه بکار می رود عبارتند از : هایپوکلسمی پس از زایش ، هایپوکلسمی حوالی زایمان، تتانی زایش و اکلامپسی.
وقتی میزان تولید شیر مادر فوق العاده بالا باشد این مسئله می تواند به اکلامپسی منجر شود که ناشی از کاهش ذخایر کلسیم بدن است. اگرچه که هایپوکلسمی معمولاً بعد از تولد توله ها رخ می دهد اما علائم بالینی آن ممکن است حتی قبل یا حین زایمان ظاهر شوند. اکلامپسی به طور کلی در اوج شیرواری یعنی حدود 2 تا 3 هفته بعد از زایش رخ می دهد و معمولاً هم بیشتر سگهای کوچک جثه را درگیر می کند. به طور معمول با گذشت 40 روز از زایمان خطر اکلامپسی از بین می رود. علائم بالینی ناشی از ابتلا شامل بی قراری ، لرز عضلات ، افزایش تعداد تنفس و سرانجام تب بالا و تلوتلو خوردن و تشنج هستند. حیوان مبتلا ممکن است گیج، حساس ، تهاجمی باشد و ناله کند. اکلامپسی باعث بروز تتانی و سفتی در عضلات می شود.
درمان :
این حالت به عنوان یک اورژانس دامپزشکی باید سریعاً درمان شود. درمان شامل تزریق داخل رگی کلسیم و در صورت نیاز سدیم بیکربنات و گلوکز است. در این شرایط باید توله ها را از مادر جدا کرد و به طور دستی تغذیه نمود.
پیشگیری از بروز این عارضه هم نیازمند تغذیه صحیح و مناسب مادر شیروار است.
نيوكاسل اين بیماري ويروسي،مهمترين عامل مرگ و مير در پرندگان پرورشي جهان است.نيوكاسل نيز مانند بسياري از ويروس هاي ديگر پس از تهاجم وارد سلول هاي فرد ميزبان شده و باعث اختلال در كار آنها و نهايتا از بين رفتن آنها مي شود.امروزه واكسن نيوكاسل نيز مانند بسياري از بيماري هاي ديگر توليد شده و حتي پژوهشگران در تحقيقات جديد تونسته اند با وارد كردن DNA توليد كننده انتي ژن (آنتي ژن پروتئين هاي روي سطح باكتري و ويروس است كه با پروتئين هاي سطحي سلول هاي بدن متفاوت است كه به اين وسيله سيستم دفاعي مي تواند آنها را به عنوان عامل بيگانه شناسايي و با آنها مبارزه مي كند) درويروس نيوكاسل را به ذرت وارد كرده و واكسن خوراكي آن را نيز به اين طريق توليد كنند.

پس از تزريق واكسن(ميكروب ضعيف شده يا كشته شده يا سم و آنتي ژن ميكروب)سيتم دفاعي آنها را به عنوان مهاجم شناسايي كرده و سلول هاي دفاعي(گلبول هاي سفيد) با ترشح پادتن با آنها مبارزه مي كند در حالي كه ويروس هاي وارد شده ديگر قدرت بيماري زايي ندارند.فرايند ترشح پادتن در بيماري نيوكاسل باعث ايمني اكتسابي تا يك سال مي شود.

اين ويروس يكي از مهترين عوامل مرگ و مير كبوتران علي الخصوص در فصول سرماست.علت هم عدم توانايي فعاليت ويروس در دماهاي بالا و هواي گرم است.براي همين بايد كبوتران را معمولاً بايد در اواسط آبان تا اويل آذر واكسينه كرد.

اما علائم بيماريابتدا با پف كردن و بي حالي و رعشه(لرزش) كبوتر آغاز مي شود، كم كم كبوتر با پيشرفت بيماري و فراگير شدن ضعف،كبوتر اشتهاي خود را از دست مي دهدو فقط در صورت نياز كمي آب مي خورد.كبوتر با گذشت زمان توانايي پرواز خود را نيزاز دست مي دهد.از بين رفتن سلول ها و استفاده از ذخاير انرژي باعث لاغر شدن پرنده و اغلب برجسته شدن استخوان ميان سينه آن مي شود.اين بيماري نهايتاً باعث اختلال در سيستم عصبي، فلج شدن و مرگ پرنده مي شود.اين ها علائم بيماري نيوكاسل از نوع گوارشي يا به عبارتي همان نيوكاسل روده اي اند.پس مواظب باشيد كبوتري كه مي خريد علائم بالا را نداشته باشد.

بسياري از افراد اين بيماري را غير قابل درمان مي دانند اما در خيلي از موارد حال كبوتر مريض به شرط مداوا در اوايل مريضي بهبود مي يابد.

ولي قبل از شروع بحث درمان 2 نكته را يادآور مي شود:

الف)به محض اينكه پرنده اي كه علائم بيماري نيوكاسل را داراد در بين كبوتران مشاهده كرديد،آن را جدا كنيد.

كوزه آب خوري را عوض كنيد،آن را شسته ،ضد عفوني كرده و در آفتاب بگذاريد.زيرا انتقال از راه ترشحات دهاني پرنده يكي از مهمترين راههاي انتقال بيماري است.سپس كف گنجه(تور يا كتونه)را از فضله ها پاك كنيد و بعد آن را شسته و ضدعفوني كنيد(بوسيله دود و مواد ضد عفوني كننده).البته ريختن گازوييل در خيلي از موارد از جمله براي ضد عفوني كردن محيط و از بين بردن حشراتي مثل سگ مگس و كنه هم مفيد است.در آب پرنده هاي سالم بايد طي مدت يك هفته 1 سي سي اكسي وت(اكسي تتراسايكلين، كه به صورت محلول تزريقي وريدي براي بيماري هاي عفوني دام عرضه مي شود كه بايد مقدار لازم را با سرنگ از داخل شيشه بيرون بكشيد) و مولتي ويتامين (ويتالين) ريخته شود تا اگر كبوتران ديگر هم مريض شده اند در اوايل دوره بهبود يابند.تغذيه هم بايد در اين مدت زيادتر و همراه با دانه هاي پروتئيني و كربوهيدراتي بيشتر انجام شود.

ب)دوره مداوا ممكن است از يك هفته به بالا طول بكشد. در صورتي كه پرنده بريتان ارزش مداوا را داشت وقتتان را صرفش كنيد.

اما راه درماني عمده اي كه براي بهبودي پيشنهاد مي شود:

1- اگر پرنده بيمار هنوز مي تواند غذا بخورد بايد تا آنجا كه مي توان به او غذا داد.مخصوصا غذاهاي پروتئيني و كربوهيدراتي بالا تا كم كم ضعف پرنده رو به بهبودي رود.اما اگر پرنده ديگر ميل به غذا ندارد بايد با دست به او غذا داده شود.دانه هايي مثل گاودنه،قره ماش، ارزن ،گندم،نان خشك و كوشه(كاشفه).البته در بعضي از موارد پرنده غذاي داده شده را استفراغ مي كند.در اين مورد بايد به پرنده كمي سنگريزه و سپس غذا داده شود كه اگر باز هم استفراغ ادامه داشت مي بايست نان آب زده و نرم شده را با سرنگ به او خوراند.
2- هر شب 1 سي سي اكسي وت را با سرنگ كشيده و قطره قطره و در ته حلق كبوتر بچكانيد و اين كار را تا 4 روز ادامه دهيد.
3- در هر روز 1 حبه سير، طي سه بار در صبح و ظهر و شب تا پايان 1 هفته به كبوتر داده شود.
4- در آب پرنده بايد پودر مولتي ويتامين ريخته شودپودر مولتي ويتامين ضعف ناشي از مصرف دارو ها را برطرف مي كند.و از روز چهارم به بعد نيز بايد اكسي وت نيز در آب پرنده ريخته شود.
5- اگر حداكثر تا يك هفته بهبودي در وضعيت پرنده حاصل نشد،بايد قيد آن را بزنيد...