علوم آزمایشگاهی

انواع سلولهاي خوني مؤثر در پاسخ هاي ايمني:

الف) گلبولهاي سفيد خون (لکوسيتها)

-  نوتروفيلها: بيشترين فراواني را در بين گلبولهاي سفيد خون دارند و باعث فاگوسيتوز عوامل پاتوژن مي شوند.

-  ائوزينوفيلها: اين سلولها باعث فاگوسيتوز و انهدام ترکيب آنتي ژن –آنتي بادي شده و واکنش هاي آلرژيکي را با ترشح آنزيم هاي تجزيه کننده هيستامين، تعديل مي کنند.

-  بازوفيلها : در پاسخ به برخورد با آنتي ژن ترکيباتي مانند هيستامين و هپارين ترشح مي کنند(11).

-  لنفوسيتها:  بيشترين جمعيت سلولي سيستم ايمني را تشکيل مي دهند، از مغز استخوان منشأ گرفته  و تنها سلولهاي بدن هستند که آنتي ژن هاي مختلف را از هم تشخيص مي دهند. در مراحل اوليه رشد فاقد گيرنده هاي آنتي ژني و در بلوغ  داراي گيرنده هاي آنتي ژني مي شوند.

-  مونوسيتها:  پس از  تمايز اين سلول ها در مغز استخوان و ورود آنها به بافتهاي بزرگ مونوسيت ها به صورت ماکروفاژهاي بافتي درآمده و عمل خود را مي توانند ماه ها و سالها در سلول هاي هدف انجام دهند. ماکروفاژها در تمامي اندام ها و بافت ها ي پيوندي قرار دارند. بر اساس محل استقرارشان نام گذاري مي شوند. از اين جمله مي توان به ميکروگليا(در سيستم عصبي)، کوپفر(در سينوزوئيدهاي کبد)، آلوئولار(شش ها) و استئوکلاست(بيگانه خوارهاي چند هسته اي در استخوان) اشاره نمود(11).

ماکروفاژها با بلعيدن ذرات بيگانه از جمله ميکروب ها، ماکرومولکول ها و بافت هاي آسيب ديده کار خود را انجام مي دهند. اين سلول ها داراي تعداد زيادي ليزوزوم( حاوي آنزيم هاي پروتئوليتيک) براي هضم باکتري ها و مواد خارجي پروتئيني مي باشند. ماکروفاژها و نوتروفيل ها همچنين داراي عوامل باکتري کش مثل اکسيد کنندة قوي(پراکسيد هيدروژنH₂O₂)، سوپراکسيد، يون هاي هيدروکسيل مي باشند.  اين عوامل براي اکثر باکتري ها کشنده هستند(6 و17).

ب) پلاکتها:

    اين سلول ها از تجزيه مگاکاريوسيت ها که شبيه گلبول هاي سفيد مغز استخوان هستند به وجود مي آيند. پلاکت ها کوچک، بيرنگ، گرد يا ميله اي و با قطر حدود mm3 مي باشند، در پرندگان برعکس پستانداران هسته دار، بيضي شکل و بزرگتر مي باشند. پلاکت ها در دوران جنيني در جگر ، طحال و مغز استخوان و در دوران بلوغ فقط در مغز استخوان توليد مي شوند. اين سلول ها نقش مهمي در روند انعقاد خون دارند، تعداد طبيعي پلاکت ها حدود 000/300 در هر ميکروليتر خون است.

ويژگي هاي مختلف سيستم ايمني:

1. اختصاصي بودن  Specificity) (

در برخورد با آنتي ژن ها به صورت اختصاصي عمل مي کنند.

2. تنوع ) Diversity ( سلول هاي ايمني اين ويژگي را دارند که مي توانند شاخص هاي آنتي ژني زيادي را شناسايي کنند.

3. خاطره(Memory)

برخورد سيستم ايمني با آنتي ژن موجب افزايش توانايي آن در پاسخ مجدد به همان آنتي ژن( پاسخ ثانويه) شده که اين پاسخ سريعتر، قويتر و از نظر کمي بيشتر از پاسخ اوليه است(8 و14).

مراحل پاسخ ايمني :

بعد از  شناخت آنتي ژن، پاسخ اختصاصي شامل سه مرحله مي باشد.

1)  مرحله شناسايي) (Cognitive phase

2) مرحله فعال شدن (Activeation phase)

3)  مرحله عملياتي (Effector phase)

4) تعديل خود ) (Self –limitation 

5) تشخيص خودي از غيرخودي)     (Discrimination of self  from non self

مرحله شناسايي (Cognitive phase)

در اين مرحله آنتي ژن بيگانه به گيرنده هاي اختصاصي لنفوسيتهاي بالغ که روي لنفوسيتها است  متصل مي شود. گيرنده هاي سطح لنفو سيتهاي B که مسئول ايجاد ايمني هومورال مي باشند، مولکولهاي آنتي بادي هستند و به پروتئين ها و پلي ساکاريد ها يا ليپيد هاي بيگانه محلول  متصل مي شوند. لنفوسيتهاي Tکه مسئول ايجاد ايمني سلولي هستند گيرنده هايي را در سطح خود  عرضه  مي کنند که فقط رديف هاي کوچکي از مولکولهاي پروتئين را شناسايي مي کنند.

مرحله فعال شدن   (Activeation phase)

در اين مرحله دو تغيير عمده صورت مي گيرد:

 1-  تکثير لنفوسيتها، که باعث افزايش قدرت پاسخ حفاظتي و سلولهاي اختصاصي مي شود.

 2-  تبديل لنفوسيتها از سلولهاي شناسايي کننده آنتي ژن، به سلول هاي عملياتي حذف آنتي ژن.

  با تبديل لنفو سيتهاي B شناسايي کننده به سلولهاي ترشح کننده آنتي بادي (پلاسماسل)، اين سلول ها به آنتي ژنهاي محلول (خارج سلولي) متصل گشته و کارهاي لازم براي حذف آنتي ژن را انجام ميدهند.

بعضي از لنفو سيتهاي T به سلول هايي تبديل مي شوند که ماکروفاژ ها را فعال کرده و باعث تخريب ميکروبهاي داخل سلولي، از بين بردن بعضي از سلولهاي آلوده (مانند آلوده به ويروس) و فعال کردن لنفوسيتها ( از طريق آنتي ژن و يا از طريق ساير سلو لها مانند Helper cell و Accessory cell ) مي شوند.

مرحله عملياتي (Effector phase)

در طي اين مرحله لنفوسيتهاي شناسايي کننده به لنفوسيت هاي عملياتي تبديل شده تا آنتي ژن بيگانه را حذف کنند. به لنفو سيتهاي اين مرحله سلولهاي عملياتي ميگويند.

تعديل خود) (Self –limitation

مهمترين دليل ايجاد آن حذف آنتي ژن در طي روند پاسخ  به دليل حذف تحريك آنتي ژني است. در اين مرحله لنفوسيت ها به سلول هاي خاطره و سلول هاي با نيمه عمر کوتاه تبديل مي شوند.

تشخيص خود از غيرخود ) (Discrimination of self  from non self

 اين خصوصيت برجسته ترين ويژگي سيستم ايمني مي باشد که در اعمال سيستم ايمني پستانداران مشاهده مي شود(8 و10).

کارکرد صحيح سيستم ايمني به منظور مقابله با بيماريها و تنشها بر کسي پوشيده نيست. سيستم ايمني با دفع عوامل خارجي از قبيل ويروسها، تعادل حياتي بين دستگاههاي مختلف بدن را برقرار مي سازد. اين سيستم عمل حفظ، سلامت و مقاومت  بدن  در برابر بيماريها بويژه بيماريهاي عفوني را با هماهنگي تمام اجزاي شرکت کننده در سيستم ايمني از قبيل بافتها، اندامها و سلولهاي ايمني انجام مي دهد. لذا با استفاده از روش هاي مختلف( دستکاريهاي ژنتيکي، بهبود عوامل محيطي و ...) مي توان باعث بهبود عملکرد سيستم ايمني شد. اما  اين عمل نبايد  بر هموستازي بدن تأثير منفي داشته باشد.

منابع

1- Adaptive  immune system. http://en.wikipedia.org /wiki/Adaptive_

  immune_system.

2- Albini, B and G. Wick. (1974). Delineation of B and T lymphoid cells. J. Immunol. 112-444.

3- Aurelie, P., T. Michel., L. Poos and E. Andres. 2007. Control of natural killer (NK) cell functions by CD⁴ , CD²⁵  regulatory T cell. J. Leukocyte. Biology. Volum 81. January.

4- Balch, F. M. D. Balch and A. Phyllis. 1997. Prescription for nutritional healing Garden-City Park: Avery publishing Group.

5- Cells and organs of the immune system.

http://www2.umdnj.edu/mimmweb/Instruction/week cells tissues.pdf